Bijna 6 jaar geleden is het nu dat ik in België aankwam. En nog steeds blijf ik me verbazen over het enorme verschil dat er is tussen de verwachtingen die ik had en de realiteit waarmee ik de confrontatie aanging. Alleen door als anderstalige nieuwkomer in een land te leven kan een dergelijke realiteit je deelachtig worden. Voordien, of als buitenstaander die het niet zelf heeft meegemaakt, kan je je deze gevoelens onmogelijk voorstellen. Gevoelens van isolement, falen, succes, onbegrip, ontdekking, depressie en blijdschap blijven elkaar als steeds terugkerende cycli opvolgen. Onverbiddelijk.

Je nieuwe geschiedenis bouwt zich langzaam, zeer langzaam op, steunend op de as van je verleden dat niemand kent of erkent. Je vrienden, gewoontes, smaken, nationale feestdagen glijden af naar "iets dat voorbij is" en dat 's nachts wel eens durft opduiken, als stiltes die pijn doen onder een hemel waarin nauwelijks sterren zichtbaar zijn.

Terwijl ik nu langzaam de grens van een nieuwe taal oversteek, kom ik tot de ontdekking dat ik nog een totaal ander universum van codes moet leren kennen. Culturele codes die nergens in een woordenboek beschreven staan en die nergens vermeld stonden in de 300 pagina's van mijn eerste cursus Nederlands voor Anderstaligen.

Deze codes ("vanzelfsprekendheden") ontdekken en begrijpen, brengt je dichter bij de mensen van hier en laat je toe te begrijpen waarom het moeilijk is om nieuwe vrienden te maken, waarom je niet gemakkelijk aan werk geraakt, ... en stilaan groeit er een inzicht in het waarom van de zovele waaroms...

Het is een weg die iemand in eenzaamheid aflegt, het is het besef dat die weg elke dag opnieuw moet worden afgelegd en het besef dat de weg langer is dan voorheen ooit ingeschat.

Gelijkaardige ervaringen hoorde ik opduiken bij de medecursisten van de taalcursussen en inburgeringscursussen, zowel bij mannen als vrouwen, bij jong en oud. Maar het Nederlands is te gebrekkig om die complexe gevoelens te kunnen uitdrukken en de cursussen zijn zo grammaticaal, vol wetten, regels, papieren en administratie. Wanneer is er dan de tijd en mogelijkheid voor het uiten van je emoties, de beleving, voor de muziek en beelden... ?

In het project dat ik in september 2007 met anderstalige nieuwkomers opstart, is fotografie alleen een vertrekpunt, een aanzet tot meer diverse taken die de groep op zich zal nemen tijdens de cursus: technieken aanleren, met de groep op uitstap gaan, materiaal selecteren, de tentoonstelling mee organiseren, de beleving van deze ervaring uitleggen aan een publiek en bij de communicatie naar de pers toe mee verzorgen ... Doorheen het project zal elke deelnemer bij zichzelf nieuwe wegen, facetten en mogelijkheden vaststellen. De ervaring dat een relatief snelle verandering, evolutie en aanpassing een nieuwe situatie mogelijk maakt, is heel nuttig in het leven van een immigrant.

In beelden kan je gevoelens en belevingen directer kwijt dan doorheen de filter van een vreemde en onbeholpen, gestamelde taal. Voor mezelf betekende fotografie, op deze lange eenzame weg, een enorme hulp. Een soort visuele maatstaf bij het confronteren van mijn heden met mijn verleden. Foto's van toen tonen me nu een geschiedenis van verschil, een geschiedenis die voor mij tastbaar is, reëel, bestaande. Het verleden kan voor de buitenstaander onbekend zijn, of zelfs niet erkend worden, genegeerd worden.

Voor de nieuwkomer kan het verleden verglijden: de herinneringen worden vager. Foto's blijven een bewijs en ondersteunen de eigen identiteit. Tegelijkertijd helpen ze om de idealisering van het verleden tegen te gaan. Ze dienen ook als maatstaf voor mijn heden, voor mijn kleine en grote realisaties, een bewijs van de weg die ik al aflegde, de weg in de richting van mijn dromen, de weg waarop ik nieuwe mensen - Belgen en nieuwkomers - leerde kennen en die blijk gaven om dezelfde interesses en passies te delen. Het zijn nieuwe vrienden, nieuwe sterren die beginnen te fonkelen boven de horizon van dakpannen en eeuwenoude kerktorens. Doorheen de gedeelde interesses en passies wordt het mogelijk om onze verschillende codes te begrijpen, te erkennen. En zo begint een muur langs beide kanten tegelijk af te brokkelen.

Eduardo Tardáguila

Methodologie van de workshop fotografie in Kom-Pas

Via een affiche en een bezoek aan de inburgeringsklassen voor anderstalige nieuwkomers in Kom-Pas Gent worden 10 à 15 volwassen nieuwkomers geworven voor het project. Gedurende drie maanden volgen deze nieuwkomers wekelijks een fotografieworkshop van 3 uur onder leiding van fotograaf Eduardo Tardáguila.

Tijdens de sessies komen verschillende facetten van het digitale en analoge fotograferen aan bod: algemene basistechnieken, het nemen en evalueren van foto's, het digitaal monteren.

Er zijn verschillende fotografie-sessies voorzien in diverse omstandigheden: overdag in de stad, in een fotostudio, bij valavond. Alle ervaringen worden uitvoerig besproken in groep. Daarnaast is er ook één workshop 'pinhole' o.l.v. een externe docent, de fotografe Mira Heija. Hiermee wordt het principe van het fotograferen duidelijk. Een bezoek aan het fotografiemuseum van Antwerpen biedt een kennismaking met visies van andere fotografen.

Naar het einde toe er is ook een filosofeersessie waarin de nieuwkomers hun 'positie', hun 'ervaring als nieuwkomer' uiten en tekstmateriaal genereren die de beelden tijdens de tentoonstelling zullen begeleiden.

De selectie van de foto's, het voorbereiden van de expositie, het aanmaken van een brochure, wordt besproken in groep. De verdere uitwerking van de tentoonstelling wordt gedurende één maand voorbereid door de groepsbegeleider in samenwerking met Kom-Pas en Victoria Deluxe.

De vernissage en eerste tentoonstelling gaat door in het onthaalbureau Kom-Pas. Het doelpubliek is de integratie-, welzijns-, sociaal-culturele- en onderwijssector. Doel is dat de tentoonstelling nadien diverse plaatsen aandoet voor een breed publiek.

Het project is uniek in die zin dat de begeleider zelf (ex)nieuwkomer is en het hele proces in handen van nieuwkomers is. Het kiezen van de onderwerpen, het maken van de foto’s en de selectie achteraf gebeurt door de nieuwkomers. Dit zorgt voor bijzonder beeldmateriaal. Het kan voor Vlamingen een interessante ontdekking zijn om te zien hoe nieuwkomers in een fase van eerste kennismaking met onze cultuur en in contact met hun eigen verleden, onze leefomgeving in beeld brengen.

Welke doelstellingen liggen aan de grondslag van dit project?

• Sociaal - cultureel groepsproces en empowerment van de deelnemers in hun gevoel van eigenwaarde, hun zelfexpressie en het bouwen aan een sociaal netwerk versterken.
• Educatief: deelnemers leren technieken van analoge en digitale fotografie, een andere manier van communicatie.
• Visueel antropologisch: het genereren van beeldmateriaal rond de beleving van nieuwkomers in België, door henzelf gevisualiseerd.
• Fotografisch eindproduct - foto's en een fototentoonstelling: materiaal dat andere mensen verbaast / verleidt / prikkelt, een vorm van cultuuroverdracht en sensibilisering door inzicht te geven in de beleving en de cultuur van nieuwkomers.

De workshops gaan door in het nieuwe lokaal van Victoria Deluxe, in Dok Noord 4 - Hal 25 te Gent.

Locatie: Kom-Pas, Kongostraat 42 , 9000 Gent
Website: Te Doy Mis Oyos
Artistieke coördinatie: Eduardo Tardáguila
Met de steun van: Kom-Pas Gent vzw, Victoria Deluxe vzw en de Vlaamse Gemeenschap.

printervriendelijke versie