Nu nog niet!

In januari 2006 startte Victoria Deluxe een film- en theaterproject in het rust- en verzorgingstehuis St-Jozef te Wondelgem. Het OCMW Gent gaf aan Victoria Deluxe de opdracht om na het bijzondere Soigneren in het Centrum voor Senioren De Vijvers te Ledeberg een nieuw project te realiseren in het RVT St-Jozef te Wondelgem. Cineast Ellen Vermeulen en theatermaker Luk Nys werken er rond het thema afscheid nemen én het wachten en waken in de nabijheid van de dood.

Iedereen heeft een verhaal

De ene vertelt het met een melancholische blik, de ander moet er nog steeds hartelijk om lachen of huilen. Sommigen weigeren pertinent om zelfs maar over hun verhaal na te denken. Spreken is quasi uitgesloten. Verhalen zijn belangrijk als expressie van je eigen bestaan én als voedingsbodem van een telkens vernieuwende gemeenschap.

Diegenen die met grootouders of ouders praten over het verleden, krijgen vaak bijzondere en soms verbazingwekkende gebeurtenissen te horen. Onze bezoeken aan het rust- en verzorgingstehuis gaven ons een schat aan verhalen over vaak ontroerende en stoere momenten, maar ook pijnpunten uit het leven van de mensen in Sint-Jozef.

Oude wonden helen niet maar erover praten verzacht vaak de pijn. Het is een deugddoende zalf als je weet dat er wordt geluisterd, wanneer je weet dat je even niet wordt vergeten.

Victoria Deluxe werkt samen met RVT Sint-Jozef rond het thema herinnering, dood, verlies en afscheid nemen bij ouderen. Hoofddoel is om te onderzoeken of we verbeelding kunnen ontwikkelen die zowel ouderen, familieleden als personeel kunnen helpen bij het verwerken van verlies door overlijden.

Sint-Jozef

Vanaf begin januari zijn theatermaker Luk Nys en cineast Ellen Vermeulen wekelijks op bezoek gegaan in Sint-Jozef. De hartelijkheid waarmee ze altijd ontvangen worden, zorgt voor een openheid die noodzakelijk is om een thema als 'sterven' bespreekbaar te maken. De dood heeft tijd nodig.

Laag per laag, week per week werd en wordt er gewerkt aan een vertrouwensband met de bewoners, personeel, vrijwilligers en bezoekers van Sint-Jozef. Het proces houdt in dat je aanwezig bent, dat je luistert. Het gaat over geven en nemen. Het gaat over luisteren en uitwisselen van verhalen. Deze uitwisseling zal resulteren in een visuele interpretatie enerzijds en een theatrale bewerking anderzijds. Daarnaast zullen ook twee specifieke themadagen georganiseerd worden voor en met de bewoners van Sint-Jozef.

Terug in de tijd met woord, film en lied

Op 12 oktober 2006 organiseren we een herinneringsdag. Er zal gezongen, gegeten, gedanst en vooral veel gepraat worden. Uitgangspunt is 'de herinnering an sich'. We gaan op zoek naar treffende verhalen uit het verleden van de bewoners die ze als waardevol en levensbepalend ervaren en welke ze graag willen doorgeven.

Sommige ouderen praten graag over de oorlog, anderen over de liefde of over hun bijzondere zorgeloze jeugdjaren. Deze verhalen, met eventueel film- of fotomateriaal uit hun verleden, vormt de kern van deze dag. Er zal konijn met pruimen geserveerd worden. Ook grappige, ontroerende of beroemde filmfragmentjes uit de oude doos worden vertoond. We sluiten de dag met een Kafee Dansant met liedjes uit 'den goeie ouwe tijd'.

Cinéma Léopold Deluxe

De herinneringsdag is het startschot voor de wekelijkse cinéma Léopold Deluxe. Onze werkplek in St-Jozef (de oude eetzaal) zal gedurende 2 maanden ingericht worden als een cinémazaal waar wekelijks favoriete films uit de oude doos zullen worden vertoond. Samen met de bewoners zal er worden gewerkt aan de inkleding van deze zaal.

In aanloop van de filmvertoning zal ook telkens een voorsmaakje van de documentaire gedraaid worden, dit in de vorm van the making of Nu Nog Niet. Op deze manier trachten we voor én met de bewoners en het personeel van St-Jozef een dynamiek te ontwikkelen waar men wekelijks naar kan uitkijken.

Herdenkingsdag

Sint-Jozef heeft de mooie traditie om de overleden bewoners te herdenken. Tweemaal per jaar worden de overledenen van de laatste zes maanden herdacht. Samen met familieleden en bewoners wordt er nagedacht en stilgestaan bij dat afscheid. Victoria Deluxe zal op 8 november 2006 deze herdenkingsdag mee organiseren aan de hand van audio- interviews en een fotoboek.

Nu Nog Niet! - de documentaire

J'attendrais le jour et la nuit
J'attendrais toujours
Ton retour

De documentaire Nu Nog Niet heeft het lied J'attendrais als vertrekpunt.

Vele bewoners, tussen 44 en 106 jaar, in het tehuis zijn dementerend. In de realiteit zitten deze mensen wezenloos voor zich uit te staren. De meesten van hen zitten geestelijk gevangen in het verleden.

Tijd vloeit voorbij, zonder dat deze mensen grip kunnen krijgen op hun bestaan. Voor hen, hun familie, vrienden en verpleging is het tedere waken, het geduldig wachten een dagdagelijks ritueel.

Vertrekkende vanuit Sint-Jozef zal een web van verhalen zich verspreiden doorheen de tijd. Sint-Jozef is dus slechts een vertrekpunt, dat tegelijk ook als een personage kan worden beschouwd. De bewoners zullen Sint-Jozef, hun thuis, moeten ruilen voor een nieuw tehuis, de Liberteyt.

Momenteel is men naast Sint-Jozef volop het nieuwe rusthuis aan het bouwen. In het voorjaar 2007 volgt dan de grote verhuis en wordt Sint-Jozef gesloopt. Waar Sint-Jozef nu nog staat, zal dan een park worden aangelegd vol nieuwe bomen.

Jong en oud naast elkaar... verleden, heden en toekomst op hetzelfde terrein. De documentaire zal zowel het verhaal van de bewoners als dat van de families en het personeel vertellen. De wachtenden en degenen op wie wordt gewacht. Een rollenspel dat in elkaar overvloeit tot enkel tijdloosheid overblijft.

De spilfiguur van de documentaire is Mevrouw Piano. Een bewoonster die vorig jaar is overleden en die samen met haar herinneringen ook haar piano heeft achtergelaten. Aan de hand van herinneringen wordt ze letterlijk en figuurlijk geschetst. Mevrouw Piano is een leidraad die ons langs bewoners, familie en verhalen brengt.

Nu Nog Niet trailer

Nu Nog Niet! - een theatrale vertelling

Jacques, wat betekent het om je vrouw dag in dag uit, jarenlang, te komen bezoeken? Wat betekent het, Jacques, om haar met zoveel zorg en liefde te voeden en te koesteren? Deze vraag heb ik me het voorbije half jaar dikwijls gesteld wanneer ik Jacques wekelijks zag in het kamertje bij zijn Marie. Opnieuw en opnieuw die zorgzaamheid voor haar en het liefdevolle praten. En hij, Jacques, zegt niets.

Zij, Marie, is in een sprakeloze diepe dementie verzonken en hangt als een slappe pop in haar stoel te wachten. Te wachten op wat? Te wachten op wie? Waar is Marie? En wat moet Jacques met zijn liefde? Wat moet Jacques met zijn hoop en wanhoop? Met zijn verdriet en eenzaamheid? Wat had hij nog tegen haar willen zeggen, toen ze nog wist wat er gaande was?

Wat betekent het om te wachten en te waken bij je geliefde die onherroepelijk in het ijle tast? Wat betekent het om te durven kijken naar haar tijdelijkheid? Wat betekent het om te durven kijken naar je eigen tijdelijkheid?

Wat betekent het om te spreken, om te durven spreken over de dood van je geliefde? Over je eigen dood? Wat betekent het om te sterven? Wat betekent het om je leven bewust te eindigen met een spuitje omdat het leed te ondraaglijk is? Wat betekent humor op zo'n moment? Is het een troost? Of is het bestaan sowieso troosteloos? Afscheid nemen, kan je dat leren?

En waarom toch? Waarom dat eindeloze wachten en waken bij geliefden die met hun geest al maanden, zoniet jaren zijn vertrokken? Wat beweegt mensen; vrienden, familie, verpleging en vrijwilligers om hier in Sint-Jozef, bij deze mensen, zo nabij te willen zijn? Wat kunnen zij nog geven? Wat willen ze nog geven? Wat brengt mensen ertoe deze immens kwetsbaren zo nabij te zijn?

Is dit liefde?
Is dit radeloosheid?
Is dit durf? Is het een schuldgevoel? Is dit erbarmen?

De theatralisering - Nu Nog Niet! - vertrekt vanuit deze vraagstellingen en zal een evocatie worden van een diverse groep mensen in en om Sint-Jozef. Bewoners en familieleden, personeel en vrijwilligers wagen zich aan dit gevoelige thema. We zullen eenvoudige rituelen creëren waarin we sprekend, zingend en handelend onze gevoelens en gedachten over dit thema zullen uitdrukken. De angst én de hoop omtrent sterven. Met ernst én met humor. De voorstelling wil een poëtische bespiegeling zijn die de dood en het afscheid nemen wil omarmen als een bijzondere vriend.

Spelers in de film en/of het theater o.a. Laurent Vanderbeke, Léonie Denys, Georg Bertin, Sabine de praetere, Jacqueline De Clerq, Gustaf Nelis, André Menschaert, Ins & Roland Jacobs, Eugenie Ingels, Huguette Bogeart, Elza Semeze, Rosita Dumortier, Annie Tollenaere en Sonja.

Filmregie, geluid en montage: Ellen Vermeulen
Theaterregie: Luk Nys
Technische ondersteuning: Ewoud Dutellie, Saïd Henareh
Achter de schermen: Bie Gythiel, Hendrik Verellen
Productieleiding: Ewoud Dutellie

Met de steun van: RVT St-Jozef, Vlaams Audiovisueel Fonds, OCMW Gent, Federale overheid

download flyer (pdf)